YÊN LĂNG NỔI DẬY GIÀNH CHÍNH QUYỀN NĂM 1945

1. Bối cảnh lịch sử

Ngày 18/6/1940 Pháp đầu hàng phát xít Đức mở cửa cho quân đội Nhật vào Việt Nam. Quân đội Pháp hoang mang giao động

Ngày 27/9/1940 ở Bắc Sơn và 23/11/1940 ở Nam Kỳ quần chúng đứng lên khởi nghĩa. Tỉnh ủy Nghệ Tĩnh chỉ thị cho Phủ Ủy Anh Sơn cùng với các Tổng ủy tổ chức rải truyền đơn chuẩn bị khởi nghĩa

Ngày 13/1/1941 xảy ra binh biến ở đồn Chợ Rạng Thanh Chương do đội trưởng lính khố xanh Nguyễn Văn Cung (Đội Cung) chỉ huy. Sau khi giết đồn trưởng kiểm lâm người Pháp nghĩa binh kéo lên Đô Lương giết vợ chồng đồn trưởng, bao vây huyên đường, phá bưu điện rồi xuống Vinh để đánh chiếm Trại Giám Binh Desrioux nhưng binh bién đã thất bại. Cùng với cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn, Nam Kỳ, cuộc binh biến Đô Lương đã kích thich mạnh mẽ tinh thần yêu nước của mọi tầng lớp nhân dân

Nguyễn Văn Cung (Đội Cung)

Cuối năm 1944 hơn 1 vạn quân Nhật tràn vào Nghệ Tĩnh vơ vét, bóc lột nặng nề, bắt dân nhổ lúa trồng đay, trưng mua, trưng thu thóc. Ở Yên Lăng chúng thu 2 tạ thóc trên đầu mẫu ruộng đã gây nên nạn đí khủng khiếp năm 1945 làm chết hơn 1 triệu người, trong đó làng Hội Tâm, Kim Liên và Vạn Phúc chết 39 người

2. Tổng bộ Việt Minh Yên Lăng lãnh đạo khởi nghĩa:

Trước sự phát triển của tình hình của đảng viên, quần chúng, tổ chức Đảng đã lập Tổng bộ Việt Minh Yên Lăng gồm các đòng chí Thái Doãn Hanh (Yên Lăng), Thái Khắc Kỷ, Phan Sỹ Đồng (Hội Tâm) do đồng chí Thái Doãn Thực làm Bí thư đã phát truyền đơn chuẩn bị võ trang khởi nghĩa cướp chính quyền. Sau khi được tin Nhật đầu hàng Đồng Minh, khí thế càng lên cao, tổ chức Việt Minh tỏa ra các lang làm công tác chuẩn bị khởi nghĩa

Ngày 18 thàng 8 năm 1945 một cuộc biểu tinh của quần chúng nhân dân Anh Sơn được tổ chức. Từ sáng sớm hàng ngàn người của các làng kéo đến địa điêm tập trung tại đây đã có các đội viên tự vệ mang theo vũ khí. Đoàn biểu tình của làng Kim Liên gồm 110 người do anh Thái Văn Phi lãnh đạo và anh Dương Trọng Kiều làm chỉ huy. Làng Hội Tâm gồm 120 người do đồng chí Thái Khắc Tiếu lãnh dạo và anh Thái Doãn Thi chỉ huy, lang Vạn Phúc gồm 70 người do anh Nguyễn Xuân Tung và Hòang Diễm lãnh đạo, anh Nguyễn Danh Pháp, Hoàng Điệng chỉ huy. Đoàn biếu tình tuôn ra đường 7 với lá cờ đỏ sao vàng đi đầu để tiến lên Đô Lương là đia điểm tập trung quần chúng toàn phủ Anh Sơn. Tại sân cỏ Đô Lương cạnh chợ Lường cả một biển người đội ngũ chỉnh tề tay càm vũ khí với rừng cở, anh Phạm Như Cương tuyên bố "...ngày giải phóng đã đến.Chúng ta nhất tề đứg dậy bẻ gãy xiềng xích nô lệ" thực dân Pháp hoảng sợ cho bắt người diễn thuyết. Lực lượng tự vệ và quần chúng đã kéo về đồn Đô Lương đấu tranh kiên quyết yêu cầu phải thả người bị bắt. Cuộc mít tinh đã kết thúc thắng lợi, đồn đã phải thả người. Đây là cuộc biểu duơng lực lượng lớn nhất từ trước tới nay ở Anh Sơn

3. Thành lập Uỷ ban lâm thời cách mạng

Sau khi các huyện Hưng Nguyên, Nghi Xuân cướp được chính quyền,Việt Minh Anh Sơn quyết định khởi nghĩa cướp chính quyền vào ngày 23/8/1945. Sáng ngày 23/8 quần chúng làng Hội Tâm, KIm Liên,Vạn Phúc đặc kín người xuất quân từ đuờng 7 lên Đô Lương, cùng với quần chúng từ nhiều hướng khác với biển người và rừng cờ đã buộc tri phủ Anh Sơn và các quan lại trong phủ đường phải đầu hàng. Đại diện Việt Minh Anh Sơn tuyên bố bỏ chính quyền cũ, thiết lập chính quyền cách mạng, Sau đố Tổng bộ Việt Minh Yên Lăng quyết định cướp chính quyền ở Tổng và các làng

Ngày 25/8 Ủy ban lâm thời cách mạng của làng được thành lập. Các ông Thái Khắc Tiếu ở Hội Tâm, Thái Văn Phi ở Kim Liên, Hoàng Diệm ở Vạn Phúc là các chủ tịch đầu tiên của Ủy ban cách mạng lâm thời đầu tiên các làng

Uy ban cách mạng lâm thời của các làng Yên Mỹ và Đòng Xuân cùng được thành lập do các ông Nguyễn Hữu Uẩn, Nguyễn Quang Phương làm chủ tịch

Sau đó Ủy ban lâm thời tổng Yên Lăng được ra đời gồm các ông Nguyễn Cảnh Hào, Nguyễn Công Khởi, Phan Sỹ Đồng, Thái Khắc Kỳ, Nguyễn Văn Hạp là ủy viên

4. Lời tri ân

Năm nay cả nước sẽ tổ chức kỳ niệm 80 năm thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Ôn lại lịch sử, tri ân các bậc lão thành cách mạng, các liệt hy sinh để dành độc lập cho tổ quốc. Tên tuổi của họ mãi trường tồn trong lòng dân tộc Việt Nam

↑ Đầu bài ↓ Cuối bài

Làng Quan Nội, ngày 09/08/2025

Tác giả biên soạn: Dương Trọng Bảng
Nguồn tư liệu: Lịch sử Đảng bộ xã Thịnh Sơn (1930–2020), NXB Lao động – Hà Nội 2021;
Ghi chép nhân chứng địa phương (2005)
Liên hệ đóng góp tư liệu: Tại đây.

📤 Chia sẻ bài viết: Facebook Zalo